ادامه مطلب

توليدكنندگان كتاب (= باسمه‌چيان) توانستند از هر كتاب 800 تا بيش از 1000 نسخه به چاپ برسانند . شمارگان زياد و نامرغوب بودن كاغذ و جلد، و ظهور كتاب‌هاي چاپ سنگي، موجب دسترسي وسيع به كتاب شد. برخي، نخستين كتاب چاپ سنگي را قرآن به خط ميرزا حسين خوشنويس به سال 1248ق. در تبريز مي‌دانستند .اما امروزه نخستين كتاب چاپ سنگي را جهاديه (يا جهاديه صغير كه تلخيص جهاديه كبير يا همان احكام الجهاد و اسباب‌الرشاد) تأليف ميرزا بزرگ قائم مقام در 1234ق. در تبريز مي‌دانند.

نخستين كتاب چاپ سنگي در تهران ديوان عبدالوهاب معتمدالدوله نشاط يا ديوان غزليات حافظ بود كه در 18 محرم 1254ق. چاپ شده است. اما برخي ديگر، نخستين كتاب چاپ سنگي تهران را المعجم في آثار ملوك العجم دانسته‌اند كه در 1259 ق. چاپ شده است .

اما چاپ كتاب‌هاي فارسي در خارج از ايران زودتر شروع شد. شاردن مي‌گويد در 1087ق. كتاب‌هاي فارسي چاپ شده در خارج از كشور را به نظر شاه رسانده است .